اربعين، يادگار ماندگار جابربن عبدالله

اربعين، يادگار ماندگار جابربن عبدالله

اربعين و به عبارتى چهلمين روز شهادت امام حسين(ع) از ديرباز و ديروز تا امروز و از امروز تا فردا و فرداها، به بلنداى جاودانه تاريخ مى درخشد و هر روز كه مى گذرد، مشعل فروزان اربعين، روشن و روشن تر مى شود، اما أنچه مهم تر و حائز اهميت بيشتر است، اين است كه به بركت معرفت دينى و عشق حسينى، اربعين امروز به موج بزرگى براى حركت بيدارى اسلامى و رستاخيز عظيم تشيع تبديل شده و شيعيان متأثر از فداكارى هاى امام حسين(ع) و تحت تأثير بازگشت اسرا از شام به كربلا، در يك اقدام انقلابى و خود جوش، درس هاى آموزگار بزرگ آزادى و آزادگى را مشق مى كنند.

كسانى كه اسلام شناسى و تاريخ اسلام و تشيع را مى دانند، همگى اذعان دارند كه فداکاری های امام حسین(ع) براى دفاع از دين و ترويج ديندارى پيامبر(ص) پسند و انجام امر به معروف و نهى از منكر بوده است. امام حسين(ع) با قيام عاشورا دین را زنده کرد و نقش او در زنده نگه داشتن دین اسلام کاملا ویژه و منحصر به فرد است. و زنده نگه داشتن عاشورا و اربعين و كربلا، يعنى زنده نگه داشتن نام و ياد امام حسين(ع) و زنده نگه داشتن نام ر ياد امام حسين(ع)، يعنى زنده نگه داشتن دین اسلام و صد البته كه مصیبت امام حسین(ع) و حوادث کربلا، از همه مصیبت ها بيشتر و سخت تر است.

از آنجا كه به استناد برخى روايات محتمل است كه در روز اربعين اسرا به كربلا برمى گردند و بر تربت امام حسين(ع) گريه و زارى مى كنند، معلوم است كه مصایب روز عاشورا در روز اربعين تجدید شده و از سر كرفته مى شود، بنابراين روز اربعين، روز سختی برای خاندان پیامبر(ص) و اصحاب حسين(ع) بوده است. از اين رو، اربعين را بايد بزرگ بدانيم و از بزرگ دانستن اربعين، بزرگى عاشورا را همچنان و مثل هميشه به منصه ظهور برسانيم، زيرا با شهادت امام حسین(ع)، دشمنان اسلام قصد نابود کردن دین و به فراموشى سپردن امام حسین(ع) و حادثه کربلا را داشته و دارند.

يك روز متوکل خلیفه عباسی، قبور کربلا را شخم زد و مردم را از آمدن برای زیارت قبر امام حسین(ع) منع مى کرد و امروز وهابيت از خدا بى خبر، در قالب تكفيرى هاى وابسته و گروه تروريستى داعش به زائران امام حسين(ع) حمله مى كند و شمارى از زنان و مردان و كودكان بى گناه را به جرم زيارت امام حسين(ع)، به خاك و خون مى كشد. اينگونه دشمنى هاى رذيلانه با اسلام و تشيع، يقيناً از نشانه هاى وحشت دشمنان از مسلمانان و شيعيان است، چه شيعه با ولايت ائمه هدى و زير سايه امام حسين(ع) و به بركت عاشورا و اربعين و كربلا زنده است و امام حسن(ع) زيارت امام حسين(ع) در روز اربعين را از نشانه هاى ايمان مؤمنان و مشخصه مؤمن مى داند.

سید بن طاوس در لهوف اربعین را روز بازگشت اسرا از شام به کربلا ذکر کرده است و مى گويد، «وقتی اسرای کربلا از شام به طرف عراق بازگشتند، به راهنمای کاروان گفتند: ما را به کربلا ببر. بنابراین آن ها به محل شهادت امام حسین آمدند. سپس در آن جا به اقامه عزا و گریه و زاری برای اباعبدالله پرداختند ...». ابن نما حلی نیز روز اربعین را روز بازگشت اسرا از شام به کربلا و ملاقات آن ها با جابر و عدهای از بنی هاشم ذکر کرده است. همانگونه كه قبلاً و در صدر و ذيل اين سطور آوردم، در باره آمدن اسرا از شام به كربلا، بين راويان اختلاف نظر وجود دارد، اما در خصوص ورود جابربن عبدلله انصارى به كربلا در روز اربعين اكثراً متفق القولند.

شیخ طوسی مینویسد، «روز اربعین روزی است که جابر بن عبدالله انصاری صحابی رسول خدا(ص) از مدینه برای زیارت قبر امام حسین (ع) به کربلا آمد. او اولین زائری بود که قبر شریف آن حضرت را زیارت کرد». نيز، مرحوم آیتی نوشته است، «جابر بیستم ماه صفر، درست چهل روز بعد از شهادت امام حسين(ع) وارد کربلا شد، و سنت زیارت اربعین امام به دست او(جابر) تأسیس گردید». جابربن عبدالله از صحابه پیامبر(ص) است که حدود پانزده سال قبل از هجرت در مدینه از قبیله خزرج به دنیا آمد. و عبدالله پدر جابر از بزرگان قبیله خزرج و از نخستین مسمانان مدینه بود و در بیعت عقبه شرکت نمود و از کسانی بود که سوگند خوردند پس از مهاجرت پيامبر(ص) به مدینه جان و مال خود را فدای او کنند.

اولین موردی که مورخان از جابر آوردهاند، حضور او با پدرش در بیعت عقبه دوم در سال ۱۳ بعثت است. وی کم سال ترین ناظرِ بیعت اوسیان و خزرجیان با پيامبر(ص) بود. پس از هجرت پيامبر(ص) از مکه به مدینه، جابر از کسانی بود که در بیشتر غزوه ها حضور داشت، اما او به دلیل كهولت سن و نابینایی نتوانست در كربلا حاضر شود و امام حسین(ع) را همراهى کند، ولى جابر اولین كسى است قبر امام حسین(ع) را در اربعين و چهلم وی زیارت کرد و سلام پيامبر(ص) را به امام محمدباقر(ع) رساند. جابر علاوه بر همراهى با پيامبر(ص) و همسفرى با على(ع)، و جد و جهد در تفسير قرآن و تعليم علوم دين و ضبط و نشر سنت و حديث نبوى، فضيلت زيارت امام حسين(ع) در اربعين را احياء مى كند.

جابر در دوران امام على(ع) نيز، در جنگ صفین از لشکریان او بود. و جابر که دوره پیامبر(ص) را درک کرده و آگاه به قرآن و سنّت بود، از بدعت ها و زشتکاریهای امویان آزرده بود و آرزو میکرد که ناشنوا شود تا اخبار بدعت ها و تغییر ارزشهای دینی را نشنود. جابر از صحابه ای است که احادیث فراوانی از پیامبر(ص) نقل کرده است؛ از این رو، او را حافظ سنّت نبوی و مُکْثِر در حدیث خواندهاند. در منابع روایی و سیره اسلام و تاریخ نبوى، به روایات جابر استناد بسیار شده و روایات وی مورد توجه مذاهب اسلامی است. جابر در حوزه احکام فقهی صاحب نظر بود و فتوا میداد و او مجتهد و فقیه بود.

جابر چندان جویای یافتن معارف دینی بود که برای شنیدن بی واسطه حدیث پیامبر(ص) از یکی از صحابه، به شام سفر کرد. این شوق، جابر را در پایان عمر بر آن داشت که چندی مجاور خانه خدا در مكه سكنا گزيند و احادیث را مستقيم بشنود. او در زمینه حدیث، فردی خِبره و دقیق بود و در نقل اخبار و روایات از رقابت ها و تعصبات قبیلهای پرهیز می کرد. جابر افزون بر روایت هایی که به طور مستقیم از پیامبر اکرم(ص) مى شنيد و نقل مى کرد، از طریق صحابه و گاهی تابعین نیز روایت کرده است. علی بن ابی طالب(ع)، طلحة بن عبیدالله، عمار یاسر، معاذ بن جبل، و ابو سعید خدری از جمله صحابهای هستند که جابر از آنها روایت کرده است.

امام باقر(ع)، و نیز امام صادق(ع) و امام کاظم(ع) به نقل از امام باقر(ع)، چند حدیث نبوی را از جابر نقل کردهاند. نام جابر در سلسله راویان برخی از احادیث مشهور شیعی آمده است، از جمله در نقل احاديث غدیر، ثقلین، شهر علم، منزلت، رد الشمس، سد الابواب، و همچنین وی راوی احادیثی بوده که در آن، رسول خدا(ص) امامان پس از خود را نام برده و ویژگی های مهدی(ع) را شناسانده است. حدیث لوح از جمله احادیث مشهوری است که جابر آن را روایت کرده و نام های ائمه اثناعشر جانشین پیامبر(ص) در آن آمده است. علاوه بر اين، جابر در مسجد نبوی حلقه درس داشت و حدیث املا میکرد و شماری از تابعین چون سعید بن مُسیب، حسن بن محمد بن حنفیه، عطاء بن أبی رباح، مجاهد بن جَبر، عمرو بن دینار مکی، عامر بن شراحیل شعبی، و حسن بصري، حدیث او را مینوشتند.